Kayseri Haber / Cumhuriyet’in sanayileşme yıllarının simge yapılarından biri olan Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası, yalnızca bir üretim merkezi değil Kayseri’nin ekonomik, sosyal ve mekansal dönüşümünde belirleyici bir rol üstlenen kapsamlı bir sanayi atılımı olarak tarihe geçti. 1930’lu yıllarda temelleri atılan fabrika, Sovyetler Birliği ile kurulan ekonomik iş birliği, binlerce kişiye sağladığı istihdam ve barındırdığı sosyal alanlarla uzun yıllar Kayseri’nin yaşamına yön verdi.
Cumhuriyet’in Sanayi Hamlesi ve Kayseri’de Yeni Bir Merkez
Birinci Beş Yıllık Sanayileşme Planı kapsamında, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nden sağlanan 8,5 milyon Türk Liralık krediyle kurulan Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası, temelleri 1934 yılında İsmet İnönü tarafından atılarak 16 Eylül 1935’te hizmete açıldı. Yaklaşık 16,5 ayda tamamlanan tesis, halk tipi ve ucuz pamuklu kumaş üretimi amacıyla planlandı.
Kayseri’de yaklaşık 922 bin metrekarelik bir alana yayılan fabrika; işletme binası, müdüriyet yapısı, tamirhane, elektrik santrali, depolar ve sosyal tesislerden oluşan 218 bin metrekare kapalı alana sahipti. Açıldığı yıl 2 bin 100 işçi ve 155 memur istihdam edilerek, Kayseri’de işsizlik sorununa önemli ölçüde katkı sağlandı. Dönemi için modern bir sanayi merkezi olarak değerlendirilen tesis, Türkiye’nin ulus-devlet inşa sürecindeki ekonomik adımların da sembollerinden biri oldu.
Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası’nda ki Atatürk Heykelinin Öyküsü
Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası, üretimin ötesinde bir yaşam alanı olarak tasarlandı. İşçi lojmanları, bekar apartmanı, yüzme havuzu, futbol, tenis ve basketbol sahaları, eğitim kurumları ve çeşitli sosyal alanlar fabrikanın bünyesinde yer aldı. Bu yönüyle tesis, çalışanların barınma, eğitim ve sosyal ihtiyaçlarını bir arada karşılayan örnek bir yerleşke niteliği taşıdı.
Fabrikanın kuruluş sürecinde Sovyet uzmanlar tarafından kurulan tezgahların tamamlanmasının ardından, jest amacıyla Mustafa Kemal Atatürk’ü tasvir eden bir heykel de hediye edildi. Heykel, uzun yıllar fabrika alanında sergilendi ancak çok partili hayata geçiş sonrasında depoya kaldırıldı. Bu heykelin hikayesi, fabrikanın zaman içindeki dönüşümüne eşlik eden sembolik bir ayrıntı olarak kayıtlara geçti.
Kapanış, Devir Süreci ve Günümüzde Fabrika Alanı
1999 yılında Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na devredilen Sümerbank, 2002’de üretimini tamamen durdurdu. Kapatılmasından kısa bir süre sonra, 2002 Dünya Güzeli seçilen Arzu Akın’ın final gecesinde giydiği elbisenin Sümerbank basmasından yapılmış olması, fabrikanın üretim mirasının hala gündemde kalmasına neden oldu.
Aynı yıl, dönemin Dışişleri Bakanı ve Kayseri Milletvekili İsmail Cem’in girişimleriyle fabrika alanının büyük bir bölümü, özelleştirilmek yerine Erciyes Üniversitesi’ne devredildi. Ancak tesisin bazı sosyal alanları borçlar nedeniyle bu devir dışında kaldı. Üniversite bünyesinde kullanılan binalarda zamanla çeşitli düzenlemeler yapıldı; bazı yapılar eğitim ve gençlik merkezi olarak işlev kazandı.
Bugün fabrika arazisinin farklı bölümleri Abdullah Gül Üniversitesi, Kayseri Emniyet Müdürlüğü ve Kayseri Adliyesi tarafından kullanılmakta. Bir dönem Kayseri’nin sanayi ve sosyal yaşamının merkezinde yer alan Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası, artık üretimden uzak olsa da Cumhuriyet’in erken dönem sanayileşme hafızasında önemli bir yer tutmayı sürdürüyor.
