Türkiye’de milyonlarca emeklinin gelirini doğrudan etkileyecek dikkat çekici bir mali tablo ortaya kondu. Yapılan projeksiyonlara göre, tarım dışı sektörlerdeki kayıt dışı çalışanların tamamının sisteme dahil edilmesi halinde, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) ek bir bütçe yükü olmadan emekli aylıklarını yüzde 31 oranında artırabilmesi mümkün görünüyor.
Kayıt Dışı İstihdamda Düşüş Var Ancak Sorun Sürüyor
Ekonomi yönetimi uzun süredir kayıt dışı istihdamla mücadeleyi öncelikli başlıklar arasında tutuyor. Veriler, son 35 yıllık dönemde kayıt dışı çalışma oranının yüzde 24,6 seviyesine kadar gerilediğini gösteriyor. Tarım dışı alanlara bakıldığında ise 2025 yılı itibarıyla kayıt dışı istihdam oranının yüzde 15,9 olduğu belirtiliyor. Bu oran, geçmişe kıyasla düşüşe işaret etse de sistem dışında kalan önemli bir çalışan kitlesinin varlığına dikkat çekiyor.
Kayıt Dışılığın Faturasını En Çok Çalışanlar Ödüyor
Kayıt dışı istihdam yalnızca kamu maliyesini değil, çalışanları ve işverenleri de etkiliyor. Sigortasız çalışanlar sosyal güvenlik haklarından mahrum kalırken, kayıtlı çalışan işverenler açısından da haksız rekabet ortamı oluşuyor.
Ayrıca SGK ve Hazine, tahsil edilemeyen prim ve vergiler nedeniyle gelir kaybına uğruyor. Bu durum, sosyal güvenlik sisteminin finansman dengesini de doğrudan etkiliyor.
Asgari Ücrete Kadar Vergi Muafiyeti Uygulaması Devam Ediyor
Türkiye’de yaklaşık 24 yıldır, asgari ücret seviyesine kadar olan kazançlardan gelir vergisi alınmıyor. Buna rağmen kayıt dışı istihdamın tamamen ortadan kaldırılamamış olması, potansiyel gelir kaybının büyüklüğünü ortaya koyuyor.
SGK’ya Yıllık 654 Milyar Liralık Ek Prim İmkanı
Hesaplamalara göre, tarım dışı sektörlerde sigortasız çalışanların tamamının asgari ücretli olarak sisteme dahil edilmesi halinde 2026 yılında SGK’nın aylık prim geliri 54,5 milyar lira artabilecek. Bu artışın yıllık karşılığı ise 654,3 milyar liraya ulaşıyor.
Gelir 1,5 Trilyon Lirayı Aşıyor
Özel sektörde prime esas ortalama kazanç dikkate alınarak yapılan değerlendirmede ise tablo daha da büyüyor. Kayıt dışı bir çalışanın sisteme dahil edilmesi durumunda aylık yaklaşık 28 bin 744 lira tutarında vergi ve prim ödemesi gerekiyor. Bu tutarın içinde işçi ve işveren paylarıyla birlikte sosyal güvenlik primleri, işsizlik sigortası kesintileri, gelir vergisi ve damga vergisi yer alıyor.
Tarım dışındaki tüm kayıt dışı çalışanların ortalama ücret düzeyinden kayıt altına alınması halinde devletin elde edeceği aylık gelir 129,1 milyar liraya ulaşıyor. Yıllık bazda ise toplam vergi ve prim gelirinin 1 trilyon 549,4 milyar lira seviyesine çıkabileceği hesaplanıyor.
Emekliye İlave Yüzde 31 Zam Mümkün
Yapılan değerlendirmede 2026 yılında SGK’nın toplam 4 trilyon 968 milyar lira emekli aylığı ödemesi öngörülüyor. Aynı yıl için gelir-gider dengesinde 43,7 milyar liralık açık oluşacağı tahmin ediliyor.
Ancak tarım dışı sektörlerdeki tüm kayıt dışı istihdamın sona erdirilmesi halinde elde edilecek ek gelir sayesinde, SGK’nın kasasından veya genel bütçeden ilave kaynak aktarılmadan emekli aylıklarına mevcut artışlara ek olarak yüzde 31 oranında zam yapılabileceği ifade ediliyor.
